Op 15 augustus 1945 kwam officieel een einde aan de Tweede Wereldoorlog in het Koninkrijk der Nederlanden. Vandaag werd er op Nationaal Ereveld Loenen herdacht en stilgestaan bij alle slachtoffers van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië.
Burgemeester Paula Jorritsma-Verkade hield namens de gemeente Voorst een toespraak en legde een krans bij het monument de zeven Kruizen. De zeven Indische Kruizen op het ereveld vormen de verbinding met de zeven Nederlandse erevelden in Indonesië. Daar rusten ongeveer 25.000 Nederlandse oorlogsslachtoffers, van zowel de Tweede Wereldoorlog als de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog.
's Middags organiseerde Indo Garden in Posterenk een vrijheidsmaaltijd. Voorafgaand aan de Bungkusmaaltijd hield de burgemeester een toespraak en werd er stilgestaan bij verhalen en het blijvende belang van vrijheid.
Toespraak burgemeester Paula Jorritsma-Verkade
Vandaag op 15 augustus staan wij hier op ereveld Loenen bij het monument De Zeven Kruizen stil bij het einde van de Tweede Wereldoorlog in het Koninkrijk der Nederlanden en herdenken we alle slachtoffers van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië.
Op 15 augustus eindigde wel de oorlog, maar die bracht geen vrede. Op 17 augustus, twee dagen na de capitulatie van Japan, riepen de leiders van de Indonesische nationalistische beweging de Indonesische onafhankelijkheid uit. In het machtsvacuüm direct na de oorlog brak een periode aan waarin er sprake was van grootschalig oorlogsgeweld.
Toen de overlevenden van deze oorlog terugkwamen in Nederland, leefden ze wel in vrijheid. Maar het was geen gastvrije vrijheid. Aankomend in een Nederland dat nog herstellend was van een Tweede Wereldoorlog en een rol van kolonisator in Azië.
Het heeft heel lang geduurd voor dat veranderde. De koning en de regering maakten enkele jaren geleden hun excuses aan de Indonesische bevolking. En excuses aan de militairen die vochten voor Nederland en in een onmogelijke spagaat terecht kwamen, door toedoen van de Nederlandse regering.
Op 21 juni dit jaar werd het nationaal herdenkingsmonument Ulu Kora aan de Lloydkade in Rotterdam ingehuldigd. Het is een eerbetoon aan de eerste generatie Molukkers die 75 jaar geleden naar Nederland kwam en symboliseert de kracht, de geschiedenis en de toekomst van de Molukse gemeenschap. Minister-president Rob Jetten bood namens de Nederlandse staat excuses aan de Molukse gemeenschap aan.
Geschiedenis is een voortdurende dialoog tussen heden en verleden. Om excuses inhoud te geven is en blijft dat gesprek en de daden die eruit volgen, de rode draad.
81 jaar geleden, de generatie die dat heeft meegemaakt is er bijna niet meer.
Daarom is het belangrijk en waardevol dat de volgende generaties de de herdenking omarmen en overnemen. Zoals Jong1508, een 3e en 4e generatienetwerk met roots in voormalig Nederlands Indië doet. Zo maakte Jorien Wallast, een podcast over haar oma Mies uit Den Haag die zich in 1948 als jonge vrouw van 27 in een opwelling aansluit bij het vrouwenkorps van het Koninklijk Nederlands Indisch Leger. Als een van de eerste vrouwelijke militairen vertrekt ze naar de oorlog in voormalig Nederlands-Indië. Nederland verliest, het KNIL wordt opgeheven en het vrouwenkorps raakt in de vergetelheid. Mies heeft 70 jaar gezwegen over haar soldatenbestaan, maar nu vertelt ze aan kleindochter Jorien haar verhaal. Wat dreef vrouwen zoals oma Mies? En maakt haar deelname aan het KNIL haar medeplichtig aan een bedenkelijke bladzijde uit de Nederlandse geschiedenis?
Tijdens het beluisteren van de podcast wordt een connectie met Apeldoorn gemaakt. Oma Mies werkte tijdens de Tweede Wereldoorlog voor het ministerie van Justitie in Den Haag. De verhuizing van het Departement van Justitie naar Apeldoorn vond plaats in februari 1943 en het departement vestigde zich in de Berg en Boschschool. Mies verhuisde vanuit een kamer in Den Haag naar het pension van een weduwe, mevrouw Juliana Bitter-van der Noordaa aan de Jachtlaan 134. Wat Mies niet wist is dat mevrouw Bitter haar huis ook ter beschikking stelde als onderduikadres. Hoeveel mannen er in de oorlog op dit adres ondergedoken hebben gezeten, is niet bekend. In ieder geval waren er in september 1944 twee piloten verborgen: de Amerikaan Bob Zercher en de Engelsman Kenneth Ingram. Bij een inval van de Duitsers op 30 september 1944 werden zij opgepakt en vermoord. Mies vluchtte en bleef tot het einde van de oorlog ondergedoken in Friesland. Mevrouw Bitter stierf op 6 januari 1945 van uitputting in vrouwenkamp Ravensbrück. Ze was toen 66 jaar.
We staan hier vandaag op 15 augustus 2026 stil bij de zeven kruizen en vazen. In verbondenheid met de slachtoffers van toen. In verbinding met hun nabestaanden.
Je kunt niet hopen op een beter verleden, maar wel bouwen aan een hoopvolle toekomst.
Bevraag de mensen die er nog zijn en blijf vertellen. Zoals dichter Leo Vroman schreef:
Kom vanavond met verhalen
hoe de oorlog is verdwenen,
en herhaal ze honderd malen:
alle malen zal ik wenen.
Bronnen
- Mevrouw Bitter van der Noordaa: apeldoornendeoorlog.nl/achtergronden/juliana-bitter-van-der-noordaa.
- Podcast: indischherinneringscentrum.nl/projecten/podcast-mijn-oma-de-soldaat.