Toespraak burgemeester Paula Jorritsma-Verkade 4 mei 2026

Tijdens de Nationale dodenherdenking vond vanavond in Twello een indrukwekkende stille tocht vanaf het Marktplein naar het Gedenkhof ’t Holthuis plaats. Bij het monument vond een herdenking plaats en legde burgemeester Paula Jorritsma-Verkade namens het gemeentebestuur een krans ter nagedachtenis aan allen die zijn omgekomen. Ook hield burgemeester Paula Jorritsma-Verkade een toespraak. Hier kunt u deze toespraak lezen.

Geachte aanwezigen, beste kleine en grote mensen,

Op 4 mei herdenken wij hier bij het herdenkingsmonument op 't Holthuis alle slachtoffers in de gemeente Voorst sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog en de slachtoffers die vielen tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog in een reeks van oorlogen van 1942-1950: de Japanse bezetting, de bersiap/onafhankelijkheidsoorlog en de bezetting van Ambon door de Indonesische troepen van Soekarno na het uitroepen van de onafhankelijke Republik Maluku Selatan (Republiek der Zuid-Molukken) in 1950.

De Tweede Wereldoorlog is het morele ijkpunt van onze beschaving. Uit de as ontstond onze democratische rechtsstaat. Nooit meer zo’n oorlog. Dat is onze belofte.

Maar de echo’s van onverdraagzaamheid klinken nog altijd. Dichtbij en ver weg zien we motieven uit de geschiedenis die zich nu weer herhalen. We zien onverdraagzaamheid en geweld. We zien mensen tot zondebok gemaakt worden. Opnieuw de Joden. De moslims. Vluchtelingen en migranten.

In de gemeente Voorst worden vandaag verschillende herdenkingen georganiseerd; hierbij zijn in Klarenbeek, Teuge, Terwolde en Voorst ook leden van het gemeentebestuur aanwezig. Zij leggen daar bloemen bij het monument.

‘De oorlog zou ik het liefst vergeten. Maar wat je wilt vergeten, onthoud je,’ schreef dichter Remco Campert.

Het is belangrijk te blijven herdenken. En de namen van de mensen die ons zijn ontvallen, te blijven noemen.

Het is de taak van de historicus de doden een stem te geven (zo schreef de Joodse historicus Jacques Presser) ‘en wordt hun het spreken belemmerd, dan sterven zij tweemaal.’ Dat sluit aan bij de joodse traditie die zegt dat mensen tweemaal sterven; eerst wanneer het hart stopt, daarna wanneer iemands naam niet meer wordt genoemd. Op het digitale oorlogsmonument Voorst zijn de namen te lezen van de slachtoffers die zijn gevallen in de gemeente tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Herdenken doen we door stil te staan én door in actie te komen. Zoals bij de heropening van het Spiegelbosje, samen met leerlingen van basisschool De Wingerd in november vorig jaar. De joodse familie Van Spiegel droeg haar steentje bij aan de ontwikkeling van de vleesverwerkende industrie in Twello. Ze was redelijk vermogend, en in 1936 schonk Jacob van Spiegel de gemeente het "Spiegelbosje" aan de Koningin Julianastraat.

Op 3 april 1943 schreef de toenmalige burgemeester baron Van der Feltz nog een brief aan de Duitse bezetter met het verzoek Jacob en zijn huishoudster Mietje Löwenstein vrij te stellen van deportatie. Dit verzoek werd niet gehonoreerd, en rond 9 april 1943 moesten Jacob en zijn huishoudster vanuit Twello te voet naar Deventer om daar op de trein naar concentratiekamp Vught te gaan. Op 8 mei 1943 ging hij vanuit Vught op transport naar Westerbork. Jacob schreef nog een kaartje aan zijn overbuurvrouw waarin hij de groeten deed aan allerlei bekenden. Dit kaartje – zijn laatste levensteken – kwam onlangs in het bezit van het gemeentearchief. Geschonken door de kleindochter van de geadresseerde. Opvallend op het kaartje is het zinnetje dat zijn nieuwe “adres wel zou volgen”. Op 18 mei 1943 ging Jacob met meer dan 2000 andere mensen op transport naar Sobibor, waar hij direct na aankomst werd vermoord.

Wij kregen in 1945 onze vrijheid terug, maar op veel plaatsen in de wereld wordt tot op de dag van vandaag oorlog gevoerd. Nog steeds in Oekraïne, in Soedan, in Jemen, in Gaza. Waar al veel levens zijn geëist, vooral van vrouwen en kinderen. Onschuldige mensen die lijden onder honger, dorst, gebrek aan medische zorg en aanhoudende bombardementen. Wij mogen niet wennen aan deze onmenselijkheid. Wij moeten ons blijven verzetten. Want nooit meer, is nu.

Over je nú verzetten en je inzetten voor verdraagzaamheid, vertel ik u graag iets over een gesprek wat ik voerde met inwoonster Heleen Schönfeld. In het door haar geschreven jeugdboek ‘Het moet geheim blijven’ wordt zichtbaar hoe de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog doorwerken in volgende generaties. Het verhaal laat zien dat vooroordelen, haat en uitsluiting niet vanzelf verdwijnen. Juist door kinderen te laten zien hoe kwetsend woorden kunnen zijn en hoe belangrijk het is elkaar als mens te zien, benadrukt het boek dat we samen verantwoordelijkheid dragen. Alleen zo voorkomen we dat onwetendheid en vooroordelen worden doorgegeven en het verleden zich blijft herhalen.

Straks om middernacht wordt het vredesvuur bij Hotel De Wereld in Wageningen ontstoken. Lopers uit het hele land halen het vuur van deze historische plek van vrede naar hun gemeente, zo ook lopers uit onze gemeente. Zij arriveren morgenochtend om 08.30 uur bij het gemeentehuis. U bent van harte welkom om hen te verwelkomen. Op het voorplein van het gemeentehuis vindt een korte ceremonie plaats waarbij het Bevrijdingsvuur wordt ontstoken. Dan vieren we de vrijheid. 81 jaar vrijheid!

Laten we op Bevrijdingsdag – en elke dag daarna – beseffen dat onze vrijheid is verdedigd door moedige mensen die hiervoor zelfs hun leven gaven. Laat hun daden ons tot voorbeeld zijn en verzet blijven plegen tegen alle pogingen om de menselijke waardigheid te ondermijnen. Hoe gerechtvaardigd geweld soms ook lijkt, samenwerking en verdraagzaamheid zijn altijd te verkiezen boven geweld en tweedracht.

Dank u wel voor uw aandacht.

Twello, 4 mei 2026
Paula Jorritsma-Verkade
Burgemeester Voorst

Ook in de dorpen Klarenbeek, Terwolde, Teuge en Voorst werd herdacht. Leden van het gemeentebestuur waren hierbij aanwezig en legden bloemen bij de monumenten.